Δεκαέξι χρόνια μετά, η Ελλάδα εξακολουθεί να ζητά δικαιοσύνη για τα θύματα της Marfin. Ταυτόχρονα, όμως, οφείλει να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια και την ιστορική αλήθεια για τις δραματικές ημέρες που η χώρα βρέθηκε ένα βήμα πριν από τη χρεοκοπία και για τη στάση που επέλεξαν οι πολιτικές δυνάμεις μέσα στη Βουλή.

Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν αποτελούν απλώς σταθμούς της πολιτικής ιστορίας. Αποτελούν δοκιμασία της συλλογικής μνήμης και της δημοκρατικής μας ωριμότητας.

Η 5η Μαΐου 2010 είναι μία από αυτές.

Τρεις εργαζόμενοι της Marfin δολοφονούνται μέσα στον χώρο εργασίας τους, ανάμεσά τους και η έγκυος Αγγελική Παπαθανασοπούλου. Δεν χάθηκαν σε μια σύγκρουση. Δεν υπήρξαν «παράπλευρες απώλειες» μιας διαδήλωσης. Δολοφονήθηκαν από ανθρώπους που πίστεψαν ότι η φωτιά, η τυφλή βία και ο θάνατος μπορούσαν να αποτελέσουν πολιτική πράξη.

Ήταν η πιο αποκρουστική στιγμή του πολιτικού φανατισμού στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Δεκαέξι χρόνια μετά, η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να ζητά πλήρη δικαιοσύνη. Όχι μόνο για τους φυσικούς αυτουργούς, αλλά και για να κλείσει ένα τραύμα που παραμένει ανοιχτό στη συλλογική συνείδηση.

Η Marfin, όμως, δεν μπορεί να απομονώνεται από το ιστορικό της περιβάλλον.

Εκείνες τις ημέρες η Ελλάδα βρισκόταν αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που σήμερα πολλοί επιχειρούν είτε να υποβαθμίσουν είτε να ξαναγράψουν. Η χώρα είχε ουσιαστικά αποκλειστεί από τις διεθνείς αγορές. Τα επιτόκια δανεισμού είχαν εκτιναχθεί σε απαγορευτικά επίπεδα. Οι οίκοι αξιολόγησης υποβάθμιζαν διαρκώς την ελληνική οικονομία. Το Δημόσιο όφειλε μέσα σε λίγες ημέρες να αποπληρώσει τεράστιες λήξεις ομολόγων, χωρίς να διαθέτει δυνατότητα δανεισμού.

Το ενδεχόμενο στάσης πληρωμών δεν αποτελούσε θεωρητική άσκηση. Ήταν ένας πραγματικός και άμεσος κίνδυνος.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επέλεξε την προσφυγή στον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης και τη δανειακή σύμβαση των 110 δισεκατομμυρίων ευρώ. Μια επιλογή εξαιρετικά επώδυνη, που συνοδεύτηκε από σκληρά δημοσιονομικά μέτρα και τεράστιο πολιτικό κόστος.

Η επιλογή αυτή κρίθηκε, επικρίθηκε και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που δεκαέξι χρόνια μετά παραμένει αναπάντητο.

Ποια ήταν η εφαρμόσιμη εναλλακτική;

Στις συνεδριάσεις της Βουλής, υπουργοί της τότε κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ επανέφεραν συνεχώς αυτό το ερώτημα προς την αντιπολίτευση. Αν όχι η συμφωνία χρηματοδότησης, τότε πώς θα απέφευγε η χώρα την άτακτη χρεοκοπία; Πώς θα εξασφαλίζονταν οι πόροι για την αποπληρωμή των άμεσων υποχρεώσεων του Δημοσίου; Πώς θα προστατεύονταν η λειτουργία του κράτους, οι μισθοί και οι συντάξεις;

Η Νέα Δημοκρατία καταψήφισε τη συμφωνία, ασκώντας δριμεία κριτική στα μέτρα και υποστηρίζοντας ότι υπήρχε διαφορετική οικονομική πολιτική. Ο ΣΥΡΙΖΑ επίσης την καταψήφισε, απορρίπτοντας συνολικά το πλαίσιο του πρώτου Μνημονίου και υποστηρίζοντας διαφορετική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Αυτό αποτελεί ιστορικό γεγονός.

Εκείνο που επίσης αποτελεί ιστορικό γεγονός είναι ότι μέσα στη Βουλή κυβερνητικά στελέχη αμφισβήτησαν ευθέως αν οι προτάσεις της αντιπολίτευσης μπορούσαν να εφαρμοστούν στις ασφυκτικές δημοσιονομικές συνθήκες που αντιμετώπιζε τότε η χώρα. Υποστήριξαν ότι η καταψήφιση της συμφωνίας χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο χρηματοδότησης ισοδυναμούσε με άρνηση ανάληψης της πολιτικής ευθύνης σε μια στιγμή εθνικής κρίσης.

Η αντιπαράθεση εκείνων των ημερών δεν ήταν μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική διαφωνία.

Ήταν μια σύγκρουση για το ποιος αναλαμβάνει το βάρος μιας εξαιρετικά επώδυνης απόφασης και ποιος επιλέγει τον δρόμο της καταγγελίας.

Η Ιστορία έχει κάθε δικαίωμα να ασκήσει αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ για επιλογές, παραλείψεις ή εκτιμήσεις εκείνης της περιόδου. Έχει όμως την ίδια υποχρέωση να αξιολογήσει και τη στάση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, όχι με βάση τη μετέπειτα πολιτική τους διαδρομή, αλλά με βάση όσα πρότειναν και όσα ψήφισαν όταν η χώρα βρισκόταν μπροστά στον κίνδυνο της οικονομικής κατάρρευσης.

Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην καταγγελία. Μετριέται κυρίως όταν απαιτείται να δοθούν εφαρμόσιμες απαντήσεις σε πραγματικά αδιέξοδα.

Η Marfin μάς υπενθυμίζει πόσο εύκολα ο φανατισμός μπορεί να μετατραπεί σε δολοφονική βία.

Οι συνεδριάσεις της Βουλής εκείνων των ημερών υπενθυμίζουν κάτι εξίσου σημαντικό: ότι σε περιόδους εθνικής κρίσης η Ιστορία δεν καταγράφει μόνο ποιος διαμαρτυρήθηκε. Καταγράφει και ποιος ανέλαβε την ευθύνη των αποφάσεων.

Η δημοκρατία δεν έχει ανάγκη από επιλεκτική μνήμη ούτε από πολιτικούς μύθους.

Έχει ανάγκη από ιστορική ειλικρίνεια.

Και αυτή επιβάλλει να θυμόμαστε τα πάντα. Τη δολοφονία των εργαζομένων της Marfin. Την οικονομική ασφυξία στην οποία είχε περιέλθει η χώρα. Τις αποφάσεις που ελήφθησαν. Τις ψήφους που καταγράφηκαν. Και τις πολιτικές ευθύνες που ανέλαβε  ή δεν ανέλαβε κάθε παράταξη.

Μόνο τότε η μνήμη μετατρέπεται σε γνώση.Και μόνο τότε η Ιστορία παύει να είναι εργαλείο πολιτικής χρήσης και γίνεται πολύτιμο μάθημα δημοκρατίας.