Η πιθανή αποχώρηση της Ryanair από το αεροδρόμιο «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης δεν είναι ένα απλό επιχειρηματικό επεισόδιο ανάμεσα σε μια αεροπορική εταιρεία και τη διαχειρίστρια εταιρεία του αεροδρομίου. Είναι η πιο χαρακτηριστική απόδειξη των αδιεξόδων που δημιούργησε η ιδιωτικοποίηση των περιφερειακών αεροδρομίων και η μετατροπή μιας κρίσιμης δημόσιας υποδομής σε πεδίο αποκλειστικής εμπορικής εκμετάλλευσης.

Η Fraport Greece, που ανέλαβε τη διαχείριση 14 περιφερειακών αεροδρομίων της χώρας, παρουσιάστηκε επί χρόνια ως το «μοντέλο εκσυγχρονισμού» που θα απογείωνε τον ελληνικό τουρισμό. Στην πράξη όμως, το μοντέλο αυτό φαίνεται να λειτουργεί με έναν και μόνο γνώμονα: τη μεγιστοποίηση των εσόδων μέσω συνεχών αυξήσεων στα τέλη χρήσης, στάθμευσης και εξυπηρέτησης αεροσκαφών.

Και όταν μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη κινδυνεύει να χάσει έναν από τους βασικούς αεροπορικούς της πυλώνες εξαιτίας αυτής της πολιτικής, τότε το πρόβλημα παύει να είναι «εταιρικό». Γίνεται βαθιά πολιτικό και αναπτυξιακό.

Το αεροδρόμιο δεν είναι ιδιωτικό mall

Η κυβέρνηση της ΝΔ και όσοι υπερασπίστηκαν την ιδιωτικοποίηση των αεροδρομίων υποστήριζαν ότι οι ιδιώτες θα φέρουν επενδύσεις, ανταγωνιστικότητα και καλύτερες υπηρεσίες. Όμως ένα αεροδρόμιο δεν είναι εμπορικό κέντρο ούτε real estate project. Είναι στρατηγική δημόσια υποδομή που επηρεάζει:

• τον τουρισμό,
• την περιφερειακή ανάπτυξη,
• την επιχειρηματικότητα,
• την απασχόληση,
• αλλά και τη γεωπολιτική συνδεσιμότητα μιας περιοχής.

Όταν η διαχείριση αυτών των υποδομών γίνεται αποκλειστικά με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, τότε οι τοπικές κοινωνίες μετατρέπονται σε ομήρους επιχειρηματικών αποφάσεων που λαμβάνονται με βάση τα spreadsheets και όχι τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας.

Η Θεσσαλονίκη κινδυνεύει σήμερα να βρεθεί αντιμέτωπη με:

• λιγότερες απευθείας πτήσεις,
• ακριβότερα εισιτήρια,
• μείωση του city break τουρισμού,
• απώλεια επισκεπτών από αγορές χαμηλού και μεσαίου κόστους,
• αλλά και σοβαρό πλήγμα για τη Χαλκιδική και συνολικά τη Βόρεια Ελλάδα.

Και όλα αυτά επειδή η «αγορά» αποφάσισε ότι τα τέλη πρέπει να αυξηθούν.

Η αποτυχία του «μοντέλου Fraport»

Η υπόθεση Ryanair αποκαλύπτει και κάτι ακόμη: ότι το περίφημο success story της ιδιωτικοποίησης είχε από την αρχή σαθρά θεμέλια.

Τα περιφερειακά αεροδρόμια της χώρας παραχωρήθηκαν με το επιχείρημα ότι το Δημόσιο δεν μπορούσε να τα αναβαθμίσει. Σήμερα όμως, μετά από χρόνια λειτουργίας υπό ιδιωτικό έλεγχο, η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις στρατηγικές επιλογές ιδιωτικών κολοσσών, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης όταν διακυβεύονται κρίσιμα ζητήματα για τον τουρισμό και την οικονομία.

Η κυβέρνηση παρακολουθεί αμήχανα μια από τις μεγαλύτερες low-cost εταιρείες της Ευρώπης να απειλεί με αποχώρηση από τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, ενώ οι τοπικοί φορείς τρέχουν πανικόβλητοι να περισώσουν ό,τι μπορούν.

Αυτή είναι η «ανάπτυξη» που υποσχέθηκαν:
ένα κράτος θεατής και κρίσιμες υποδομές παραδομένες σε ιδιωτικά συμφέροντα που αποφασίζουν με μοναδικό κριτήριο την κερδοφορία.

Το τίμημα το πληρώνει η κοινωνία

Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είναι ότι το κόστος αυτών των επιλογών δεν το πληρώνουν οι εταιρείες. Το πληρώνουν:

• οι εργαζόμενοι,
• οι επαγγελματίες του τουρισμού,
• οι μικρές επιχειρήσεις,
• οι πολίτες που βλέπουν τα ταξίδια να ακριβαίνουν,
• αλλά και ολόκληρες περιοχές που κινδυνεύουν να χάσουν ζωτικής σημασίας αεροπορικές συνδέσεις.

Η Θεσσαλονίκη δεν χρειάζεται αεροδρόμια που λειτουργούν ως ιδιωτικές επιχειρήσεις αποκομμένες από τις ανάγκες της κοινωνίας. Χρειάζεται στρατηγικό σχεδιασμό, δημόσιο έλεγχο και πολιτικές που να αντιμετωπίζουν τις μεταφορές και τον τουρισμό ως δημόσιο αγαθό και όχι ως πεδίο χρηματοοικονομικής εκμετάλλευσης.

Γιατί όταν ακόμη και η αεροπορική σύνδεση μιας ολόκληρης περιφέρειας εξαρτάται από τις χρεώσεις ενός ιδιώτη διαχειριστή, τότε το πρόβλημα δεν είναι η Ryanair. Το πρόβλημα είναι το ίδιο το μοντέλο της ιδιωτικοποίησης.