ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Υπάρχει ένα κεφάλαιο για τη ζωή του Καζαντζάκη , που πρέπει να μας απασχολήσει
Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το Βίο και την Πολιτεία του Νίκου Καζαντζάκη. Αλλά μάλλον την πιο κατατοπιστική ερμηνεία για την ιδεολογική του ιδιοσυγκρασία , την εξέφρασε ο στενός του φίλος Παντελής Πρεβελάκης
Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το Βίο και την Πολιτεία του Νίκου Καζαντζάκη. Αλλά μάλλον την πιο κατατοπιστική ερμηνεία για την ιδεολογική του ιδιοσυγκρασία , την εξέφρασε ο στενός του φίλος Παντελής Πρεβελάκης
Γράφει: Ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΗΣ
Ήταν κομμουνιστής ο Νίκος Καζαντζάκης;
Υπάρχει ένα κεφάλαιο για τη ζωή του
Καζαντζάκη , που πρέπει να μας απασχολήσει.
Ο Καζαντζάκης κατηγορήθηκε , ως
"ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΗΣ και ΦΑΣΙΣΤΑΣ..."!
Διατρέχοντας τα γεγονότα , θα δούμε τι τελικά ήταν ο
ήρωας μας...ήταν ένα απο τα δύο η κανένα...γιατί και
τα δύο , αποκλείεται να είταν.
Ο
Ο Νίκος Καζαντζάκης , δεν υπήρξε στρατευμένος
κομμουνιστής.
Ο Νίκος Καζαντζάκης στις 12 Οκτωβρίου του 1936, έστειλε
ενα γράμμα στον Παντελή Πρεβελάκη , οπου αποκαλύπτει
την πολιτική του οπτική και ξεκαθαρίζει το νεφελώδες
τοπίο σχετικά , με τις ιδέες του:
«.Εως το 1924 περνούσα ολο συγκίνηση και
φλόγα , τον νασιοναλισμό. Ισκιο που ένιωθα δίπλα
μου, ο Δραγούμης. Απο το 1923-1933 περίπου ,
περνούσα με την ιδια συγκίνηση και φλόγα , την
αριστερή παράταξη (ποτέ κομμουνιστής. Καθώς
ξέρετε, την πνευματική αυτή ψώρα , ποτέ δεν την
έπαθα). Τώρα , περνώ το τρίτο στάδιο. Το
ονομάζω ελευθερία. Κανένας ίσκιος. Μονάχα ο
δικός μου , μακροντέμπλικος, σκούρος , μαύρος.
Απαλλάχτηκα απο κόκκινα , μαύρα η αλλα
χρώματα. Επαψα να ταυτίζω την τύχη της ψυχής
μου , τη σωτηρία μου , με την τύχη οποιασδήποτε
ιδέας. Ξέρω , πως οι ιδέες , είναι κατώτερες απο
μια δημιουργική ψυχή. Απαλλάχτηκα απ όλες τις
αμοιβές που δίνουν τα στρατόπεδα...
Απο το βιβλίο , «Τετρακόσια γράμματα του
Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη» σελίδες 464 – 465).
Σε επιστολή του , το 1928 στην Ελένη , σημειώνει:
«Τις ιδέες μου για τον κομμουνισμό τις ξέρετε και τις
διατύπωσα κατά τρόπο δύσκολο , μα λαγαρό τρόπο
στην “Ασκητική”.
Δεν είμαι επιπόλαιος, μήτε στενοκέφαλος, μήτε
μαρξιστής… Η δουλειά μας στη Ρουσία , δεν θα μας
επιβάλει καμία σκλαβιά και μήτε είμαστε όργανα
κανενού». «Είμαι , μια ηθική συνείδηση και τίποτε
άλλο».
Ο Καζαντζάκης , δεν ταυτίστηκε με κάποια ιδεολογία.
Παρέμεινε ουμανιστής , υπέρμαχος της ελευθερίας.
Ο ίδιος , θα υπερασπιστεί με δημοσίευμα του στο περιοδικό
«Νέα Εστία» τον λαό της Κύπρου, οταν ξέσπασε ο ένοπλος
αγώνας κατα των Αγγλων.
ΑΝΑΖΗΤΗΤΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
Ο Καζαντζάκης ως πνευματικός αναζητητής και επαναστάτης ,
ανασκάλευε το νέο κόσμο. Και έκανε πολλές «στάσεις».
Μια «στάση» ήταν ο κομμουνισμός. Και μια άλλη «στάση» ,
ήταν ο μεγαλοϊδεατισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός.
Ασπάστηκε τον μεγαλοϊδεατισμό του Βενιζέλου.
Στην πορεία , ενθουσιάστηκε απο τον εθνικοσοσιαλισμό του
Μουσολίνι και τα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας ,
συνεργάστηκε προς βιοπορισμό , μόνο , με έντυπα του
καθεστώτος.
Καμμία από τις ιδεολογίες δεν μπόρεσε να τον κάνει πάντα
δικό της…
Αυτός , είχε τον δικό του δρόμο να διανύσει.
Η σχέση του με το κίνημα του φασισμού , φανερώνεται μέσα
απο επιστολές και άρθρα του σε εφημερίδες.
Τον γοήτευει η δυνατότητα ενός κινήματος , να έχει
ανατρεπτικό χαρακτήρα και να σταθεί ενεργητικά , στην
ασταθή εποχή της δεκαετίας του 1930.
Στα μυθιστορηματά του, ωστόσο, δεν πέρασε αυτή η θέση ,
δείγμα της κριτικής στάσης που είχε τελικά ο Καζαντζάκης ,
απέναντι σε κάθε ιδεολογία.
Ο Καζαντζάκης πρώτος , θα καταδικάσει το φασισμό , με
ενυπόγραφο κείμενο του στην «Καθημερινή», με αφορμή τη
δολοφονία για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους , του
Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα...
Και δε φοβάσαι μη σε πούν φασίστα; Ρωτήθηκε απο ενα
δημοσιογράφο...
" Γιατί να φοβηθώ; Μήπως δεν με είπαν και
κομμουνιστή; Και δεν μπορώ να είμαι , μήτε το ένα μήτε
το αλλο?
Γιατί , είμαι άνθρωπος ελεύθερος.
Και είμαι ελεύθερος και δεν έχω ανάγκη, για να δράσω,
από δόγματα "....
Ο Καζαντζάκης , ως άνθρωπος του πνεύματος , θαύμαζε
τον Χριστό και τον Βούδα , αλλά δεν έγινε ούτε
χριστιανός με την κλασσική έννοια , ούτε βουδιστής.
Θαύμαζε τον Λένιν για οσα πρότεινε σε μια εποχή
κοινωνικής αδικίας , αλλά , δεν έγινε ποτέ κομμουνιστής.
Θαύμασε τον Μουσολίνι που γνώρισε απο κοντά ,
εντυπωσιάστηκε απο τη φασιστική Ιταλία , υποστήριξε
τον πόλεμο της στην Αβυσσηνία , αλλά δεν έγινε ποτέ
φασίστας.
Η ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ
Η Ελλη Αλεξίου , αδελφή της Γαλάτειας , παραθέτει τα
λόγια του μεγάλου συγγραφέα και στοχαστή σχετικά...
«...Δεν ανήκω σε καμμία ιδεολογία. Γι’ αυτό , μπορώ να
βλέπω καθαρά. Οταν ανήκεις σε κάποιο κόμμα , δεν
βλέπεις καθαρά. Κι αν βλέπεις καθαρά , δεν μπορείς ν
ανήκεις σε κόμμα...».
Θα σας διαβάσω , ενα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το
έργο του Ταξιδεύοντας Ρουσία , για ν απολαύσουμε τη
μοναδικότητα της γραφής του...
«…Την άλλη μέρα, κάποιος γνώριμος μου
Πολωνοεβραίος, παμπόνηρος κι αντιδραστικός, που
του διηγήθηκα την επισκεψή μου στις σοβιετικές
φυλακές, καθώως κι όλα τα θαμαστά που έβλεπα
κάθε μέρα, μου αποκρίθηκε σατανικά χαμογελώντας:
“Ό Ποτέμκιν, όταν έβγαζε σε περιοδεία την
αυτοκρατορικιά μετρέσα του, τη Μεγάλη Αικατερίνη,
έστελνε μπροστά , έτοιμα χωριά απο καρτόνι και τα
στερέωνε κοντά στα μέρη απ όπου θα περνούσαν.
Χωριάτες και χωριάτισσες, ντυμένοι λαμπερά
κοστούμια, γλεντούσαν ευτυχισμένοι κάτω απ τα
δέντρα, έπαιζαν μπαλαλάικα, πηδοκοπούσαν και
ζητωκραύγαζαν την αυτοκρατόρισσα…
Δεν ήταν χωριάτες και χωριάτισσες, ήταν ηθοποιοί
που τους είχε νοικιάσει ο Ποτέμκιν κι η ερωτεμένη
χοντρο-Κατερίνα , δάκρυζε από κατάνυξη κι ευτυχία.
Ομοια κι οι μπολσεβίκοι , σας περιοδεύουν στη
Μόσχα — στη μεγάλη απο καρτόνι, από ηθοποιούς ,
μπαλαλάικες βιτρίνα της Ρουσίας — και σας δείχνουν
, (οι Ρούσοι ειναι, κατά παράδοση, περίφημοι
σκηνοθέτες) , μερικά καλοβαλμένα, πιτήδεια θεάματα:
σκολειά, σανατόρια, φυλακές, δικαστήρια, οι σειρήνες
των εργοστασίων όταν περνάτε σφυρίζουν, τάχατε
πως δουλεύουν ακατάπαυτα, οι ίδιες πάντα γεωργικές
μηχανές περνούν απο τους δρόμους που είναι για να
περάσετε, τάχατε έτσι, κατά τύχη… Και σείς , χάσκετε,
οι κουτόφραγκοι, και πέφτετε στην παγίδα Ποτιέμκιν ,
νεώτατου συστήματος , στην παγίδα του Κάρλ
Μάρξ”...
...Και , καταλάβαμε τι ήθελε να πεί ο ήρωας μας...
Ετσι λοιπόν , αυτό το μεγάλο τέκνο της Κρήτης , διήνυσε
τη ζωή του μέσα σε ατραπούς και λεωφόρους , με αγώνες
πνευματικούς και ανήσυχους , που ομως πολλες
κατηγοριες ανθρωπων τις περισσότερες φορές ,
ηθελημένα , παρεξήγησαν και κατηγόρησαν ασύστολα ,
σπρωγμένες από μισαλοδοξία και ανικανότητα να
καταλάβουν και να φτάσουν στο βάθος του μεγαλείου
των νοημάτων των γραφτών του και της φιλοσοφικής του
προσέγγισης..
Δεν ανήκε στον κόσμο αυτό
Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το Βίο και την
Πολιτεία του Νίκου Καζαντζάκη. Αλλα μάλλον την πιο
κατατοπιστική ερμηνεία για την ιδεολογική του
ιδιοσυγκρασία , την εξέφρασε ο στενός του φίλος
Παντελής Πρεβελάκης , το 1965. «Δεν πρέπει ποτέ να
ξεχνάμε , ότι ο Καζαντζάκης, ήταν ταυτόχρονα
κομμουνιστής, φασίστας, μαοϊκός, σοσιαλιστής και
εθνικιστής! Από αυτή την άποψη, το βασιλειό του ,
δεν ανήκε στον κόσμο αυτό».
Ήταν κομμουνιστής ο Νίκος Καζαντζάκης;
Υπάρχει ένα κεφάλαιο για τη ζωή του
Καζαντζάκη , που πρέπει να μας απασχολήσει.
Ο Καζαντζάκης κατηγορήθηκε , ως
"ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΗΣ και ΦΑΣΙΣΤΑΣ..."!
Διατρέχοντας τα γεγονότα , θα δούμε τι τελικά ήταν ο
ήρωας μας...ήταν ένα απο τα δύο η κανένα...γιατί και
τα δύο , αποκλείεται να είταν.
Ο
Ο Νίκος Καζαντζάκης , δεν υπήρξε στρατευμένος
κομμουνιστής.
Ο Νίκος Καζαντζάκης στις 12 Οκτωβρίου του 1936, έστειλε
ενα γράμμα στον Παντελή Πρεβελάκη , οπου αποκαλύπτει
την πολιτική του οπτική και ξεκαθαρίζει το νεφελώδες
τοπίο σχετικά , με τις ιδέες του:
«.Εως το 1924 περνούσα ολο συγκίνηση και
φλόγα , τον νασιοναλισμό. Ισκιο που ένιωθα δίπλα
μου, ο Δραγούμης. Απο το 1923-1933 περίπου ,
περνούσα με την ιδια συγκίνηση και φλόγα , την
αριστερή παράταξη (ποτέ κομμουνιστής. Καθώς
ξέρετε, την πνευματική αυτή ψώρα , ποτέ δεν την
έπαθα). Τώρα , περνώ το τρίτο στάδιο. Το
ονομάζω ελευθερία. Κανένας ίσκιος. Μονάχα ο
δικός μου , μακροντέμπλικος, σκούρος , μαύρος.
Απαλλάχτηκα απο κόκκινα , μαύρα η αλλα
χρώματα. Επαψα να ταυτίζω την τύχη της ψυχής
μου , τη σωτηρία μου , με την τύχη οποιασδήποτε
ιδέας. Ξέρω , πως οι ιδέες , είναι κατώτερες απο
μια δημιουργική ψυχή. Απαλλάχτηκα απ όλες τις
αμοιβές που δίνουν τα στρατόπεδα...
Απο το βιβλίο , «Τετρακόσια γράμματα του
Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη» σελίδες 464 – 465).
Σε επιστολή του , το 1928 στην Ελένη , σημειώνει:
«Τις ιδέες μου για τον κομμουνισμό τις ξέρετε και τις
διατύπωσα κατά τρόπο δύσκολο , μα λαγαρό τρόπο
στην “Ασκητική”.
Δεν είμαι επιπόλαιος, μήτε στενοκέφαλος, μήτε
μαρξιστής… Η δουλειά μας στη Ρουσία , δεν θα μας
επιβάλει καμία σκλαβιά και μήτε είμαστε όργανα
κανενού». «Είμαι , μια ηθική συνείδηση και τίποτε
άλλο».
Ο Καζαντζάκης , δεν ταυτίστηκε με κάποια ιδεολογία.
Παρέμεινε ουμανιστής , υπέρμαχος της ελευθερίας.
Ο ίδιος , θα υπερασπιστεί με δημοσίευμα του στο περιοδικό
«Νέα Εστία» τον λαό της Κύπρου, οταν ξέσπασε ο ένοπλος
αγώνας κατα των Αγγλων.
ΑΝΑΖΗΤΗΤΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
Ο Καζαντζάκης ως πνευματικός αναζητητής και επαναστάτης ,
ανασκάλευε το νέο κόσμο. Και έκανε πολλές «στάσεις».
Μια «στάση» ήταν ο κομμουνισμός. Και μια άλλη «στάση» ,
ήταν ο μεγαλοϊδεατισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός.
Ασπάστηκε τον μεγαλοϊδεατισμό του Βενιζέλου.
Στην πορεία , ενθουσιάστηκε απο τον εθνικοσοσιαλισμό του
Μουσολίνι και τα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας ,
συνεργάστηκε προς βιοπορισμό , μόνο , με έντυπα του
καθεστώτος.
Καμμία από τις ιδεολογίες δεν μπόρεσε να τον κάνει πάντα
δικό της…
Αυτός , είχε τον δικό του δρόμο να διανύσει.
Η σχέση του με το κίνημα του φασισμού , φανερώνεται μέσα
απο επιστολές και άρθρα του σε εφημερίδες.
Τον γοήτευει η δυνατότητα ενός κινήματος , να έχει
ανατρεπτικό χαρακτήρα και να σταθεί ενεργητικά , στην
ασταθή εποχή της δεκαετίας του 1930.
Στα μυθιστορηματά του, ωστόσο, δεν πέρασε αυτή η θέση ,
δείγμα της κριτικής στάσης που είχε τελικά ο Καζαντζάκης ,
απέναντι σε κάθε ιδεολογία.
Ο Καζαντζάκης πρώτος , θα καταδικάσει το φασισμό , με
ενυπόγραφο κείμενο του στην «Καθημερινή», με αφορμή τη
δολοφονία για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους , του
Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα...
Και δε φοβάσαι μη σε πούν φασίστα; Ρωτήθηκε απο ενα
δημοσιογράφο...
" Γιατί να φοβηθώ; Μήπως δεν με είπαν και
κομμουνιστή; Και δεν μπορώ να είμαι , μήτε το ένα μήτε
το αλλο?
Γιατί , είμαι άνθρωπος ελεύθερος.
Και είμαι ελεύθερος και δεν έχω ανάγκη, για να δράσω,
από δόγματα "....
Ο Καζαντζάκης , ως άνθρωπος του πνεύματος , θαύμαζε
τον Χριστό και τον Βούδα , αλλά δεν έγινε ούτε
χριστιανός με την κλασσική έννοια , ούτε βουδιστής.
Θαύμαζε τον Λένιν για οσα πρότεινε σε μια εποχή
κοινωνικής αδικίας , αλλά , δεν έγινε ποτέ κομμουνιστής.
Θαύμασε τον Μουσολίνι που γνώρισε απο κοντά ,
εντυπωσιάστηκε απο τη φασιστική Ιταλία , υποστήριξε
τον πόλεμο της στην Αβυσσηνία , αλλά δεν έγινε ποτέ
φασίστας.
Η ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ
Η Ελλη Αλεξίου , αδελφή της Γαλάτειας , παραθέτει τα
λόγια του μεγάλου συγγραφέα και στοχαστή σχετικά...
«...Δεν ανήκω σε καμμία ιδεολογία. Γι’ αυτό , μπορώ να
βλέπω καθαρά. Οταν ανήκεις σε κάποιο κόμμα , δεν
βλέπεις καθαρά. Κι αν βλέπεις καθαρά , δεν μπορείς ν
ανήκεις σε κόμμα...».
Θα σας διαβάσω , ενα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το
έργο του Ταξιδεύοντας Ρουσία , για ν απολαύσουμε τη
μοναδικότητα της γραφής του...
«…Την άλλη μέρα, κάποιος γνώριμος μου
Πολωνοεβραίος, παμπόνηρος κι αντιδραστικός, που
του διηγήθηκα την επισκεψή μου στις σοβιετικές
φυλακές, καθώως κι όλα τα θαμαστά που έβλεπα
κάθε μέρα, μου αποκρίθηκε σατανικά χαμογελώντας:
“Ό Ποτέμκιν, όταν έβγαζε σε περιοδεία την
αυτοκρατορικιά μετρέσα του, τη Μεγάλη Αικατερίνη,
έστελνε μπροστά , έτοιμα χωριά απο καρτόνι και τα
στερέωνε κοντά στα μέρη απ όπου θα περνούσαν.
Χωριάτες και χωριάτισσες, ντυμένοι λαμπερά
κοστούμια, γλεντούσαν ευτυχισμένοι κάτω απ τα
δέντρα, έπαιζαν μπαλαλάικα, πηδοκοπούσαν και
ζητωκραύγαζαν την αυτοκρατόρισσα…
Δεν ήταν χωριάτες και χωριάτισσες, ήταν ηθοποιοί
που τους είχε νοικιάσει ο Ποτέμκιν κι η ερωτεμένη
χοντρο-Κατερίνα , δάκρυζε από κατάνυξη κι ευτυχία.
Ομοια κι οι μπολσεβίκοι , σας περιοδεύουν στη
Μόσχα — στη μεγάλη απο καρτόνι, από ηθοποιούς ,
μπαλαλάικες βιτρίνα της Ρουσίας — και σας δείχνουν
, (οι Ρούσοι ειναι, κατά παράδοση, περίφημοι
σκηνοθέτες) , μερικά καλοβαλμένα, πιτήδεια θεάματα:
σκολειά, σανατόρια, φυλακές, δικαστήρια, οι σειρήνες
των εργοστασίων όταν περνάτε σφυρίζουν, τάχατε
πως δουλεύουν ακατάπαυτα, οι ίδιες πάντα γεωργικές
μηχανές περνούν απο τους δρόμους που είναι για να
περάσετε, τάχατε έτσι, κατά τύχη… Και σείς , χάσκετε,
οι κουτόφραγκοι, και πέφτετε στην παγίδα Ποτιέμκιν ,
νεώτατου συστήματος , στην παγίδα του Κάρλ
Μάρξ”...
...Και , καταλάβαμε τι ήθελε να πεί ο ήρωας μας...
Ετσι λοιπόν , αυτό το μεγάλο τέκνο της Κρήτης , διήνυσε
τη ζωή του μέσα σε ατραπούς και λεωφόρους , με αγώνες
πνευματικούς και ανήσυχους , που ομως πολλες
κατηγοριες ανθρωπων τις περισσότερες φορές ,
ηθελημένα , παρεξήγησαν και κατηγόρησαν ασύστολα ,
σπρωγμένες από μισαλοδοξία και ανικανότητα να
καταλάβουν και να φτάσουν στο βάθος του μεγαλείου
των νοημάτων των γραφτών του και της φιλοσοφικής του
προσέγγισης..
Δεν ανήκε στον κόσμο αυτό
Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το Βίο και την
Πολιτεία του Νίκου Καζαντζάκη. Αλλα μάλλον την πιο
κατατοπιστική ερμηνεία για την ιδεολογική του
ιδιοσυγκρασία , την εξέφρασε ο στενός του φίλος
Παντελής Πρεβελάκης , το 1965. «Δεν πρέπει ποτέ να
ξεχνάμε , ότι ο Καζαντζάκης, ήταν ταυτόχρονα
κομμουνιστής, φασίστας, μαοϊκός, σοσιαλιστής και
εθνικιστής! Από αυτή την άποψη, το βασιλειό του ,
δεν ανήκε στον κόσμο αυτό».
#SerresParatiritis
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
