Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που μια δολοφονία δεν καταφέρνει να σβήσει μια ιδέα, αλλά αντίθετα τη μετατρέπει σε κίνημα. Μια τέτοια στιγμή υπήρξε η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ και αγωνιστή της ειρήνης Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάιο του 1963 στη Θεσσαλονίκη. Από το αίμα του γεννήθηκε ένα από τα μαζικότερα και πιο επιδραστικά νεολαιίστικα κινήματα που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα: η Νεολαία Λαμπράκη.

Συμπληρώνονται φέτος 63 χρόνια από την ίδρυση της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης», της οργάνωσης που λίγο αργότερα θα εξελισσόταν στη θρυλική Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας.

Η Ελλάδα της δεκαετίας του ’60

Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της ίδρυσης της Νεολαίας Λαμπράκη, πρέπει να επιστρέψει στην Ελλάδα των αρχών της δεκαετίας του 1960.

Η χώρα εξακολουθούσε να ζει στη βαριά σκιά του Εμφυλίου Πολέμου. Οι διώξεις πολιτικών φρονημάτων, οι φακελωμένοι πολίτες, οι αποκλεισμοί από το Δημόσιο, η αστυνομική επιτήρηση και οι περιορισμοί στις δημοκρατικές ελευθερίες αποτελούσαν καθημερινότητα για χιλιάδες Έλληνες.

Η νεολαία ασφυκτιούσε μέσα σε ένα πολιτικό σύστημα που αντιμετώπιζε με καχυποψία κάθε προοδευτική φωνή. Παράλληλα, ένα νέο κύμα κοινωνικών διεκδικήσεων, πολιτιστικής αναγέννησης και δημοκρατικής αφύπνισης άρχιζε να διαμορφώνεται.

Η δολοφονία που συγκλόνισε τη χώρα

Στις 22 Μαΐου 1963 ο Γρηγόρης Λαμπράκης δέχθηκε δολοφονική επίθεση από παρακρατικούς μετά από ομιλία του σε εκδήλωση της Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη στη Θεσσαλονίκη.

Πέντε ημέρες αργότερα, στις 27 Μαΐου, υπέκυψε στα τραύματά του.

Η δολοφονία προκάλεσε πρωτοφανές κύμα λαϊκής οργής. Χιλιάδες νέοι συγκεντρώνονταν έξω από το νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ αναμένοντας νέα για την κατάσταση της υγείας του. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα μιας οργάνωσης που θα συνέχιζε τον αγώνα του.

Το σύνθημα που κυριάρχησε ήταν:

«Κάθε νέος και Λαμπράκης».

Δεν επρόκειτο απλώς για ένα σύνθημα. Ήταν μια πολιτική διακήρυξη μιας ολόκληρης γενιάς.

Η ίδρυση της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων

Τον Ιούνιο του 1963 ιδρύεται ταυτόχρονα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη η Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης.

Στις 8 Ιουνίου πραγματοποιείται η επίσημη παρουσίασή της στην Αθήνα, με επικεφαλής τον μεγάλο συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη.

Μέσα σε λίγους μήνες η νέα οργάνωση εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα. Δημιουργούνται τοπικές επιτροπές, πολιτιστικές ομάδες, λέσχες νέων και πυρήνες δράσης σε σχολές, γειτονιές και πόλεις.

Το 1964 η Κίνηση συγχωνεύεται με τη Νεολαία της ΕΔΑ και δημιουργείται η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, η μεγαλύτερη δημοκρατική νεολαιίστικη οργάνωση της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Ο Μίκης Θεοδωράκης και το πολιτιστικό αποτύπωμα

Συνδεδεμένο όσο κανένα άλλο πρόσωπο με τη Νεολαία Λαμπράκη υπήρξε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Η παρουσία του έδωσε στην οργάνωση έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Δεν επρόκειτο μόνο για πολιτικό φορέα αλλά για ένα ευρύ κίνημα πολιτισμού, δημοκρατίας και κοινωνικής συμμετοχής.

Στις τάξεις της Νεολαίας Λαμπράκη δραστηριοποιήθηκαν χιλιάδες νέοι άνθρωποι που αργότερα πρωταγωνίστησαν στα γράμματα, τις τέχνες, την επιστήμη και την πολιτική ζωή της χώρας.

Οι συναυλίες, οι θεατρικές παραστάσεις, οι εκδόσεις βιβλίων, οι εκδηλώσεις ειρήνης και οι πολιτιστικές δράσεις αποτέλεσαν αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της.

Ένα μαζικό κίνημα Δημοκρατίας

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 η Νεολαία Λαμπράκη αριθμούσε δεκάδες χιλιάδες μέλη σε όλη την Ελλάδα.

Η δράση της συνδέθηκε με τους αγώνες για:

• Δημοκρατικές ελευθερίες
• Ειρήνη και διεθνή συνεργασία
• Εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις
• Κοινωνική δικαιοσύνη
• Πολιτιστική αναγέννηση
• Αντιμετώπιση του παρακράτους

Για πολλούς νέους της εποχής αποτέλεσε το πρώτο σχολείο δημοκρατικής συμμετοχής και πολιτικής δράσης.

Η δικτατορία και η απαγόρευση

Η πορεία της διακόπηκε βίαια στις 21 Απριλίου 1967.

Με την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας η Νεολαία Λαμπράκη τέθηκε εκτός νόμου. Τα γραφεία της έκλεισαν, στελέχη και μέλη συνελήφθησαν, εξορίστηκαν ή φυλακίστηκαν.

Ωστόσο, το πνεύμα και οι ιδέες της επιβίωσαν μέσα στην αντιδικτατορική αντίσταση και στις νεολαιίστικες κινητοποιήσεις που ακολούθησαν.

Η κληρονομιά της

Εξήντα τρία χρόνια μετά, η Νεολαία Λαμπράκη εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία των δημοκρατικών κινημάτων της Ελλάδας.

Δεν υπήρξε απλώς μια πολιτική οργάνωση. Υπήρξε ένα κοινωνικό και πολιτιστικό φαινόμενο που εξέφρασε τις αγωνίες, τα όνειρα και τις διεκδικήσεις μιας γενιάς που αρνήθηκε να συμβιβαστεί με τον φόβο και τη σιωπή.

Η ιστορία της θυμίζει ότι οι δημοκρατικές κατακτήσεις δεν χαρίζονται. Κατακτώνται μέσα από συλλογικούς αγώνες, συμμετοχή και ενεργούς πολίτες.

Και ίσως γι’ αυτό το σύνθημα που ακούστηκε έξω από το ΑΧΕΠΑ τον Μάιο του 1963 εξακολουθεί να συγκινεί:

«Κάθε νέος και Λαμπράκης».

Γιατί σε εκείνη τη φράση συμπυκνώθηκε η ελπίδα μιας ολόκληρης εποχής για μια πιο δημοκρατική, πιο δίκαιη και πιο ελεύθερη Ελλάδα.

πηγή : Σπύρος Κουζινόπουλος