Η πραγματική δοκιμασία μιας κυβέρνησης δεν είναι τι λέει για τη διαφάνεια, αλλά τι πράττει όταν οι σκιές αγγίζουν τους δικούς της ανθρώπους.

Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική που οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες. Όχι γιατί οι εποχές είναι ίδιες, αλλά γιατί οι αρχές οφείλουν να παραμένουν αναλλοίωτες.

Το 2004, ο Γιώργος Παπανδρέου επέλεξε να αποκλείσει από τα ψηφοδέλτια κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ, έναν υπουργό και εννέα βουλευτές, μετά τον σάλο της επίμαχης τροπολογίας για το Πόρτο Καρράς. Δεν περίμενε δικαστικές αποφάσεις, ούτε οχυρώθηκε πίσω από επικοινωνιακά αναχώματα. Ανέλαβε το πολιτικό κόστος, θεωρώντας αυτονόητο ότι η πολιτική ευθύνη είναι ριζικά διαφορετική από την ποινική.

Είκοσι δύο χρόνια αργότερα, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες κρίσεις αξιοπιστίας γύρω από τη διαχείριση των αγροτικών επιδοτήσεων. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, που ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα βαρύ πολιτικό κλίμα. Καταγγελίες, αποκαλύψεις, παραιτήσεις στελεχών και συνεχείς πιέσεις συνθέτουν μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια ακόμη συνηθισμένη κομματική αντιπαράθεση.

Κι όμως, το Μέγαρο Μαξίμου δείχνει να αντιμετωπτίζει την υπόθεση περισσότερο ως άσκηση επικοινωνιακής διαχείρισης, παρά ως ευκαιρία γενναίας πολιτικής αυτοκάθαρσης.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξελέγη υποσχόμενος ότι θα συγκρουστεί με το πελατειακό κράτος. Υποσχέθηκε αξιοκρατία, διαφάνεια και ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης που θα άφηνε πίσω τις παθογένειες του παρελθόντος. Σήμερα, όμως, η εικόνα που εκπέμπεται είναι αποκαρδιωτικά διαφορετική. Η κυβέρνηση καλείται να εξηγήσει γιατί δεν έχουν υπάρξει αντίστοιχες πολιτικές πρωτοβουλίες απέναντι σε στελέχη που βρίσκονται στο επίκεντρο των αποκαλύψεων, ανεξάρτητα από την τελική δικαστική αξιολόγηση.

Κανείς δεν μπορεί να προδικάσει την ποινική ευθύνη οποιουδήποτε. Αυτό είναι έργο της Δικαιοσύνης και μόνο αυτής.

Η πολιτική ευθύνη, όμως, δεν λειτουργεί με τους όρους του Ποινικού Κώδικα. Είναι ζήτημα εμπιστοσύνης, συμβολισμών και ηθικής αξιοπιστίας. Είναι η στιγμή που ένας πρωθυπουργός καλείται να αποδείξει στην πράξη ότι τα μέτρα και τα σταθμά είναι κοινά για όλους.

Γιατί, σε αντίθετη περίπτωση, η περίφημη «μηδενική ανοχή» μετατρέπεται σε προκλητικά επιλεκτική ανοχή. Και τότε η κοινωνία δεν αμφισβητεί μόνο τα πρόσωπα· αμφισβητεί το ίδιο το πολιτικό αφήγημα.

Η Ελλάδα έχει πληρώσει πολύ ακριβά το πελατειακό κράτος. Δεν αντέχει να το βλέπει να αναπαράγεται με διαφορετικό λογότυπο και πιο σύγχρονη, «τεχνοκρατική» συσκευασία.

Η αξιοπιστία μιας κυβέρνησης δεν κρίνεται στις διακηρύξεις. Κρίνεται στις δύσκολες αποφάσεις. Στο ποιον υπερασπίζεται, ποιον απομακρύνει και ποιο μήνυμα στέλνει τελικά προς την κοινωνία.

Αν το μοναδικό κριτήριο παραμονής είναι η εκλογική χρησιμότητα και όχι η πολιτική ευθύνη, τότε η υπόσχεση για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης κινδυνεύει να καταγραφεί ως ένα ακόμη καλογραμμένο, αλλά κενό περιεχομένου, κεφάλαιο στη μακρά ιστορία του ελληνικού πελατειακού κράτους.

Γράφει ο Πασχάλης Θ. Τόσιος