Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική ζωή ενός τόπου όπου το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές. Είναι αν η ίδια η πολιτική εξακολουθεί να μπορεί να εμπνεύσει τους πολίτες και, κυρίως, τη νέα γενιά.

Στην Ελλάδα του σήμερα, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία. Είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης απέναντι στο ίδιο το πολιτικό σύστημα. Μια εμπιστοσύνη που διαβρώθηκε από χρόνια υποσχέσεων χωρίς αντίκρισμα, από πελατειακές λογικές, από την κυριαρχία της επικοινωνίας έναντι της ουσίας και από την αδυναμία πολλών πολιτικών φορέων να προσαρμοστούν στις ανάγκες μιας κοινωνίας που αλλάζει.

Η νέα γενιά δεν κουβαλά τα πολιτικά βιώματα της Μεταπολίτευσης. Δεν αισθάνεται δεσμευμένη από ιστορικές παρακαταθήκες, κομματικές ταυτότητες ή ιδεολογικές περιχαρακώσεις. Κρίνει τους πάντες με το ίδιο αυστηρό μέτρο: την αξιοπιστία, τη συνέπεια και το αποτέλεσμα.

Δεν συγκινείται από μεγάλα συνθήματα ούτε από επικοινωνιακές ανανεώσεις. Έχει ακούσει πολλές φορές ότι «έρχεται η αλλαγή», μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι, τις περισσότερες φορές, άλλαζαν τα πρόσωπα αλλά όχι οι νοοτροπίες. Ότι ανακυκλώνονταν οι ίδιοι μηχανισμοί, οι ίδιες εξαρτήσεις και οι ίδιες πρακτικές που απομάκρυναν τους πολίτες από την πολιτική.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι κομματικό. Είναι βαθιά πολιτικό και θεσμικό. Αφορά όλους τους πολιτικούς φορείς, ανεξαρτήτως ιδεολογικής τοποθέτησης. Γιατί η απαξίωση δεν κάνει διακρίσεις. Όταν οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην πολιτική, δεν τιμωρείται μόνο ένα κόμμα. Αποδυναμώνεται η ίδια η δημοκρατία.

Η κοινωνία δεν ζητά ακόμη έναν φορέα εξουσίας. Ζητά πολιτικούς οργανισμούς που να λειτουργούν δημοκρατικά, να ακούνε την κοινωνία πριν αποφασίσουν, να παράγουν πολιτικές και όχι επικοινωνιακά αφηγήματα. Ζητά κόμματα που να υπηρετούν τον δημόσιο συμφέρον και όχι προσωπικές στρατηγικές, εσωκομματικούς μηχανισμούς ή μικροκομματικές ισορροπίες.

Αυτό προϋποθέτει βαθιές αλλαγές. Ρήξη με τις πελατειακές αντιλήψεις που τραυμάτισαν τη δημόσια ζωή. Σύγκρουση με την εσωστρέφεια που μετατρέπει τα κόμματα σε κλειστά συστήματα αναπαραγωγής προσώπων. Τέλος στις λογικές των προσωπικών μηχανισμών, της πολιτικής κληρονομικότητας, του παραγοντισμού και της αντίληψης ότι η πολιτική αποτελεί επαγγελματική διαδρομή και όχι δημόσια αποστολή.

Η ανανέωση δεν μετριέται με την ηλικία των στελεχών ούτε με την αισθητική της επικοινωνίας. Μετριέται από τη διάθεση να αμφισβητηθούν παγιωμένες αντιλήψεις, να ανοίξουν οι διαδικασίες, να δοθεί χώρος σε νέες ιδέες και ανθρώπους που δεν είναι προϊόν κομματικών σωλήνων.

Η χώρα έχει ανάγκη από πολιτικούς φορείς που θα υπηρετούν τη θεσμική σοβαρότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη, την παραγωγική ανάπτυξη, την αξιοκρατία και την καινοτομία. Που θα συνομιλούν με τον κόσμο της εργασίας, της επιχειρηματικότητας, της επιστήμης, του πολιτισμού και του πρωτογενούς τομέα χωρίς ιδεολογικές προκαταλήψεις και χωρίς να αντιμετωπίζουν την κοινωνία ως εκλογική πελατεία.

Το μεγαλύτερο στοίχημα, όμως, είναι η αποκατάσταση του πολιτικού ήθους. Γιατί η αξιοπιστία δεν οικοδομείται με προεκλογικά συνθήματα ούτε με επικοινωνιακές καμπάνιες. Κερδίζεται καθημερινά, με συνέπεια λόγων και έργων, με διαφάνεια, με αυτοκριτική και με την τόλμη να συγκρούεσαι ακόμη και με όσα σε ευνοούν.

Η νέα γενιά δεν ζητά θαύματα. Ζητά ειλικρίνεια. Δεν απαιτεί αλάνθαστους πολιτικούς. Απαιτεί υπεύθυνους πολιτικούς. Δεν αναζητά μεσσίες ούτε σωτήρες. Αναζητά θεσμούς που λειτουργούν, κόμματα που εξελίσσονται και πολιτικούς που υπηρετούν την κοινωνία αντί να υπηρετούν τον εαυτό τους.

Αν το πολιτικό σύστημα δεν αντιληφθεί το μήνυμα της εποχής, η απόσταση ανάμεσα στους πολίτες και την πολιτική θα μεγαλώσει ακόμη περισσότερο. Και τότε η μεγαλύτερη απειλή δεν θα είναι η εναλλαγή των κυβερνήσεων, αλλά η γενικευμένη αδιαφορία, η αποχή και η απαξίωση της δημοκρατικής συμμετοχής.

Γιατί μια δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται μόνο όταν συγκρούονται οι θεσμοί. Αποδυναμώνεται κυρίως όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι μέσα από αυτούς μπορούν να αλλάξουν τη ζωή τους.

Η νέα γενιά δεν πρόκειται να περιμένει άλλο. Δεν θα ανεχθεί άλλη κοροϊδία, άλλη ανακύκλωση, άλλη ψευδαίσθηση αλλαγής. Θα απαιτήσει ένα διαφορετικό πολιτικό παράδειγμα. Και αν δεν το βρει, θα το αναζητήσει έξω από τα παραδοσιακά κομματικά σχήματα.

Το πραγματικό διακύβευμα, λοιπόν, δεν είναι η επιβίωση των κομμάτων. Είναι η αναγέννηση της σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική. Γιατί μόνο πάνω σε αυτή τη σχέση μπορεί να οικοδομηθεί μια δημοκρατία πιο ώριμη, πιο συμμετοχική και πιο ανθεκτική στις προκλήσεις του μέλλοντος.