Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκαν οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Για χιλιάδες νέους και νέες, ένας αριθμός στην οθόνη συμπύκνωσε χρόνια προσπαθειών, ατελείωτες ώρες διαβάσματος, οικογενειακές θυσίες, άγχος, ελπίδες και όνειρα. Για κάποιους αποτέλεσε δικαίωση. Για άλλους απογοήτευση. Για όλους, όμως, ήταν μόνο μία στιγμή σε μια πολύ μεγαλύτερη διαδρομή.

Οι Πανελλαδικές, παρότι προσωπικά θεωρώ ότι έχουν πλέον ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάργησή τους και την αντικατάστασή τους από ένα δικαιότερο σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Άλλο, όμως, η σημασία ενός θεσμού και άλλο η μετατροπή του σε απόλυτο μέτρο της αξίας ενός ανθρώπου.

Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.

Η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το σχολείο ως μηχανισμό κατάταξης και όχι ως χώρο διαμόρφωσης ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων. Αντί να αξιολογούμε την ποιότητα της εκπαίδευσης από τις δυνατότητες που προσφέρει σε όλα τα παιδιά, συχνά τη μετράμε με πίνακες μορίων και βάσεις εισαγωγής.

Όμως μια βαθμολογία αποτυπώνει μόνο μια επίδοση, σε μια συγκεκριμένη ημέρα, μέσα σε συγκεκριμένες εξεταστικές συνθήκες. Δεν μπορεί να αποτυπώσει τον χαρακτήρα, τη δημιουργικότητα, την επιμονή, την εργατικότητα, την κοινωνική ευαισθησία, τη φαντασία, την ψυχική ανθεκτικότητα ή την ικανότητα συνεργασίας ενός νέου ανθρώπου. Κυρίως, δεν μπορεί να αποτυπώσει τις διαφορετικές αφετηρίες από τις οποίες ξεκινούν οι μαθητές.

Η ισότητα των ευκαιριών δεν μπορεί να αποτελεί ένα εύηχο πολιτικό σύνθημα.

Προϋποθέτει ισχυρό δημόσιο σχολείο, εκπαιδευτικούς που στηρίζονται θεσμικά, επιστημονικά και οικονομικά, οικογένειες που δεν αφήνονται μόνες απέναντι στις δυσκολίες, σύγχρονες δομές συμβουλευτικής, ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό και πραγματικές επιλογές μετά την αποφοίτηση από το σχολείο.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει η μεγάλη ευθύνη της Πολιτείας.

Γιατί οι κοινωνικές ανισότητες δεν εμφανίζονται την ημέρα των εξετάσεων. Υπάρχουν πολύ νωρίτερα. Στις διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες των οικογενειών, στην πρόσβαση ή όχι στη φροντιστηριακή υποστήριξη, στις συνθήκες μελέτης, ακόμη και στην ψυχολογική ασφάλεια μέσα στην οποία μεγαλώνει κάθε παιδί.

Γι' αυτό έχει σημασία και η γλώσσα που χρησιμοποιούμε.

Οι λέξεις «επιτυχών» και «αποτυχών», όταν παύουν να περιγράφουν απλώς ένα εξεταστικό αποτέλεσμα και μετατρέπονται σε συνολικό χαρακτηρισμό ενός ανθρώπου, γίνονται άδικες. Δημιουργούν κοινωνικές ετικέτες που δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα και καλλιεργούν την ψευδαίσθηση ότι η ανθρώπινη αξία μετριέται με μόρια.Δεν είναι έτσι.

Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη συζήτηση που οφείλουμε να κάνουμε κάθε χρόνο μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων.

Τι σχολείο θέλουμε; Πόσο ισχυρό είναι το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες;

Πόσο ουσιαστικά βοηθούμε τους μαθητές να ανακαλύψουν τις κλίσεις και τα ταλέντα τους;

Διαθέτει πραγματικά η χώρα μια ολοκληρωμένη πολιτική για τη νέα γενιά ή εξακολουθεί να μεταθέτει στους ίδιους τους νέους την ευθύνη για ευκαιρίες που ποτέ δεν τους προσέφερε ισότιμα;

Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική διαδρομή. Δεν είναι, όμως, η μοναδική. Μια σύγχρονη κοινωνία οφείλει να δημιουργεί πολλαπλές διαδρομές γνώσης, επαγγελματικής εξέλιξης και προσωπικής δημιουργίας. Η επιτυχία δεν μπορεί να έχει μία μόνο διεύθυνση.

Η πολιτική ευθύνη δεν ολοκληρώνεται με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων ούτε με την κατάταξη των υποψηφίων. Εκεί ακριβώς ξεκινά. Στη στήριξη του επόμενου βήματος. Στην καθοδήγηση. Στην ψύχραιμη αποτίμηση. Στη δυνατότητα κάθε νέου ανθρώπου να επανασχεδιάσει τη διαδρομή του χωρίς να αισθάνεται ότι κρίθηκε οριστικά στα δεκαοκτώ του χρόνια.

Αυτές τις ημέρες οι νέοι χρειάζονται κάτι πολύ περισσότερο από συγχαρητήρια ή παρηγοριά.Χρειάζονται εμπιστοσύνη.

Χρειάζονται ανθρώπους που θα τους θυμίσουν ότι η αξία τους δεν καθορίζεται από έναν πίνακα μορίων, αλλά από τη διαδρομή που έχουν μπροστά τους.Γιατί, τελικά, μια γενιά δεν ορίζεται από τις βαθμολογίες που πέτυχε.

Ορίζεται από την παιδεία που της προσφέραμε, από τις ευκαιρίες που της εξασφαλίσαμε, από τους δρόμους που της ανοίξαμε και από την πίστη μας ότι κάθε νέος άνθρωπος μπορεί να βρει τον δικό του τρόπο να δημιουργήσει, να προοδεύσει και να προσφέρει.

Γι' αυτό, ας σταματήσουμε να μιλάμε για επιτυχόντες και αποτυχόντες.Ας μιλήσουμε, επιτέλους, για ανθρώπους.

Υ.Γ Αν κάποιοι όμως  επιμένουν να ψάχνουν τους «αποτυχόντες» των Πανελλαδικών, ας μην τους αναζητήσουν στις λίστες των βαθμολογιών. Ας τους αναζητήσουν σε μια Πολιτεία που εξακολουθεί να αξιολογεί τα παιδιά της με μόρια, αντί να τους εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες. Εκεί βρίσκεται η πραγματική αποτυχία.