Υπάρχει μια σταθερή συνήθεια της ελληνικής εξουσίας: όταν ο κρατικός μηχανισμός αποδεικνύεται ανεπαρκής, αναζητείται ένας αντίπαλος αρκετά ισχυρός ώστε να φορτωθεί όλες τις ευθύνες.

Το 2007 ήταν ο περιβόητος «στρατηγός άνεμος» του Βύρωνα Πολύδωρα. Σήμερα είναι η ένταση των φυσικών φαινομένων, η οποία, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, μπορεί να ξεπεράσει κάθε ανθρώπινο σχεδιασμό και κάθε επιχειρησιακή δυνατότητα.

Οι λέξεις άλλαξαν. Η κυβερνητική νοοτροπία, όμως, παραμένει εντυπωσιακά ίδια.

Ασφαλώς η φύση μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη. Καμία σοβαρή κριτική δεν υποστηρίζει ότι κάθε πυρκαγιά μπορεί να σβήσει αμέσως, κάθε πλημμύρα να αποτραπεί ή κάθε ανθρώπινη ζωή και περιουσία να προστατευθεί σε όλες τις συνθήκες. Αυτό, όμως, απέχει πολύ από το να αποδεχθούμε ότι το κράτος δικαιούται να εμφανίζεται κάθε φορά ως αιφνιδιασμένο.

Οι ισχυροί άνεμοι δεν ήταν απρόβλεπτοι. Οι υψηλές θερμοκρασίες δεν εμφανίστηκαν χωρίς προειδοποίηση. Η ξηρασία, η εύφλεκτη βλάστηση και ο αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιάς δεν αποτελούσαν κρυμμένα μυστικά. Υπήρχαν προγνώσεις, εκτιμήσεις κινδύνου και επανειλημμένες προειδοποιήσεις.

Εάν λοιπόν ο κρατικός σχεδιασμός καταρρέει μπροστά σε συνθήκες που είχαν προβλεφθεί, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην ένταση του φαινομένου. Βρίσκεται και στην ποιότητα του σχεδιασμού.

Πολιτική προστασία δεν είναι απλώς η αποστολή ενός μηνύματος από το 112. Το 112 σώζει ζωές και η αξία του είναι αδιαμφισβήτητη. Δεν καθαρίζει, όμως, τα δάση. Δεν δημιουργεί αντιπυρικές ζώνες. Δεν συντηρεί τα πυροσβεστικά οχήματα, δεν προσλαμβάνει προσωπικό και δεν εξασφαλίζει τον συντονισμό κράτους, Περιφερειών και δήμων.

Η εκκένωση πρέπει να αποτελεί το τελευταίο δίχτυ ασφαλείας, όχι το άλλοθι για όσα δεν έγιναν πριν ξεσπάσει η φωτιά.

Ανησυχητικότερη ακόμη είναι η προσπάθεια να καλλιεργηθεί ένας πολίτης μειωμένων απαιτήσεων. Ένας πολίτης που θα συνηθίσει να ακούει ότι το κράτος έχει περιορισμένες δυνατότητες, ότι η καταστροφή ήταν περίπου αναπόφευκτη και ότι, από ένα σημείο και μετά, η προστασία του αποτελεί κυρίως δική του ευθύνη.

Η ατομική υπευθυνότητα είναι απαραίτητη. Δεν μπορεί, όμως, να χρησιμοποιείται ως φύλλο συκής για την κρατική ανεπάρκεια. Ο πολίτης οφείλει να ακολουθεί τις οδηγίες, να μην προκαλεί κινδύνους και να προστατεύει όσο μπορεί τον εαυτό του και τους γύρω του. Η κυβέρνηση, από την άλλη, οφείλει να διαθέτει σχέδιο, ανθρώπους, μέσα και λογοδοσία.

Και όταν κάτι αποτυγχάνει, οφείλει να το παραδέχεται.

Η συγγνώμη, η αυτοκριτική και η ανάληψη ευθύνης δεν αποτελούν σημάδια πολιτικής αδυναμίας. Αποτελούν στοιχειώδεις προϋποθέσεις μιας δημοκρατικής διακυβέρνησης. Αντίθετα, η μόνιμη μεταφορά των ευθυνών στον καιρό, στην κλιματική κρίση ή σε κάποια υποτιθέμενη «πρωτοφανή» συγκυρία αποκαλύπτει αλαζονεία και θεσμική ανευθυνότητα.

Η κλιματική κρίση είναι πραγματική. Ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία. Πρέπει να αποτελεί τη βάση ενός αυστηρότερου, σύγχρονου και αποτελεσματικότερου σχεδιασμού.

Διότι όταν γνωρίζεις ότι το ακραίο φαινόμενο θα έρθει, χωρίς να γνωρίζεις μόνο την ακριβή ώρα και το ακριβές σημείο, δεν έχεις το δικαίωμα να δηλώνεις έκπληκτος όταν τελικά εμφανιστεί.

Από τον «στρατηγό άνεμο» μέχρι τις σημερινές επικλήσεις μιας ανίκητης φύσης, η απόσταση είναι μικρότερη απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Και όσο η εξουσία αναζητεί άλλοθι αντί να αναλαμβάνει ευθύνες, οι πολίτες θα εξακολουθούν να πληρώνουν το κόστος , στις περιουσίες, στο περιβάλλον και, δυστυχώς, ορισμένες φορές με την ίδια τους τη ζωή.