Το ΠΑΣΟΚ δεν αντιμετωπίζει σήμερα μόνο ένα πρόβλημα δημοσκοπικής στασιμότητας. Αντιμετωπίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα πολιτικής ταυτότητας, κοινωνικής εκπροσώπησης και ιστορικού προσανατολισμού.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα βρεθεί στη δεύτερη ή στην τρίτη θέση. Είναι αν μπορεί να γίνει ξανά φορέας μιας νέας κοινωνικής πλειοψηφίας.

Για να συμβεί αυτό, πρέπει πρώτα να απαντήσει χωρίς αμφισημίες: ποιους εκπροσωπεί και με ποιους συγκρούεται;

Εκπροσωπεί τους εργαζομένους που βλέπουν την παραγωγικότητά τους να αυξάνεται χωρίς αντίστοιχη βελτίωση του εισοδήματός τους; Τους νέους που εργάζονται με επισφαλείς όρους και αδυνατούν να αποκτήσουν κατοικία; Τους αγρότες που πιέζονται από το κόστος παραγωγής και την απουσία εθνικού σχεδίου; Τους μικρομεσαίους που βρίσκονται αντιμέτωποι με τις τράπεζες, τα funds, τα ολιγοπώλια και την υπερφορολόγηση; Τους συνταξιούχους, τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειες που εξαρτώνται από ένα ολοένα πιο αδύναμο κοινωνικό κράτος;

Αυτοί είναι οι σύγχρονοι μη προνομιούχοι.

Δεν συγκροτούν μια ομοιογενή τάξη με τους όρους της δεκαετίας του 1970. Συνδέονται, όμως, από μια κοινή εμπειρία: παράγουν τον πλούτο, σηκώνουν το βάρος των κρίσεων και έχουν όλο και μικρότερη επιρροή στις αποφάσεις.

Εάν το ΠΑΣΟΚ θέλει να ξαναγίνει μεγάλη παράταξη, οφείλει να τους ενώσει γύρω από ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Με αξιοπρεπείς μισθούς, συλλογικές διαπραγματεύσεις, ισχυρό ΕΣΥ, δημόσια Παιδεία, κοινωνική κατοικία, δίκαιη φορολογία, προστασία της πρώτης κατοικίας, παραγωγική ανασυγκρότηση και πράσινη μετάβαση με κοινωνικό πρόσημο.

Η αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία δεν αποτελεί ζήτημα κομματικής εμπάθειας ούτε αναβίωση ξεπερασμένων διχασμών. Είναι μια πραγματική ιδεολογική και κοινωνική σύγκρουση.

Από τη μία βρίσκεται το μοντέλο που εμπιστεύεται σχεδόν απόλυτα την αγορά, αντιμετωπίζει το κοινωνικό κράτος ως δημοσιονομικό βάρος, αποδέχεται τις ολιγοπωλιακές δομές ως περίπου φυσική εξέλιξη της οικονομίας και μεταφέρει συνεχώς πόρους και ισχύ προς τα οικονομικά ισχυρότερα στρώματα.

Από την άλλη πρέπει να βρίσκεται μια σύγχρονη σοσιαλδημοκρατική πρόταση, που αναγνωρίζει ότι χωρίς αναδιανομή δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή, χωρίς δημόσια αγαθά δεν υπάρχει ουσιαστική ελευθερία και χωρίς ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς δεν υπάρχει βιώσιμη ανάπτυξη.

Η διαχωριστική γραμμή είναι καθαρή:

Από τη μία, η λογική της ιδιωτικοποίησης των κοινωνικών αναγκών. Από την άλλη, η καθολικότητα των δικαιωμάτων.

Από τη μία, η απορρύθμιση της εργασίας. Από την άλλη, η αξιοπρέπεια του εργαζομένου.

Από τη μία, η συγκέντρωση του πλούτου και της οικονομικής ισχύος. Από την άλλη, η αναδιανομή, η παραγωγική δημοκρατία και η κοινωνική κινητικότητα.

Από τη μία, το συγκεντρωτικό «επιτελικό κράτος». Από την άλλη, η αποκέντρωση, η λογοδοσία, η Αυτοδιοίκηση και η συμμετοχή των πολιτών.

Από τη μία, η διαχείριση του φόβου. Από την άλλη, η πολιτική της ελπίδας και της συλλογικής δυνατότητας.

Το σημερινό καταστατικό του ΠΑΣΟΚ τοποθετεί την παράταξη στη σύγχρονη ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία και αναγνωρίζει ως θεμελιώδεις αξίες τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την κοινωνική δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα ευκαιριών. Αυτές οι αρχές, όμως, δεν μπορούν να παραμένουν διακηρυκτικές.

Πρέπει να αποκτήσουν  περιεχόμενο και αξία μέσα στη ζωή των ανθρώπων.

Το ΠΑΣΟΚ έχει δηλώσει επισήμως ότι δεν υπάρχει δυνατότητα κυβερνητικής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία και ότι πολιτική αλλαγή με τη σημερινή συντηρητική παράταξη στην εξουσία δεν νοείται. Η θέση αυτή είναι πολιτικά αναγκαία. Η πραγματική της αξία, όμως, θα κριθεί όταν η πίεση για κυβερνητικές συνεργασίες γίνει ασφυκτική.

Τότε θα αποδειχθεί αν πρόκειται για σταθερή στρατηγική επιλογή ή για μια θέση συγκυριακής εκλογικής χρήσης.

Ήδη υπάρχουν πολιτικά, οικονομικά και εκδοτικά κέντρα που αντιμετωπίζουν το ΠΑΣΟΚ ως ενδεχόμενο συμπλήρωμα μιας μελλοντικής κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Το παρουσιάζουν ως τη δήθεν «υπεύθυνη» επιλογή, απέναντι στον κίνδυνο της ακυβερνησίας.

Όμως η σταθερότητα δεν είναι ουδέτερη έννοια.Σταθερότητα για ποιον;

Για τον εργαζόμενο που δεν μπορεί να ζήσει από τον μισθό του ή για το ολιγοπώλιο που διατηρεί τα υπερκέρδη του; Για την οικογένεια που περιμένει μήνες για μια εξέταση στο δημόσιο νοσοκομείο ή για την ιδιωτική αγορά Υγείας; Για τον δανειολήπτη που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του ή για το fund που απέκτησε το δάνειό του σε ένα κλάσμα της αξίας του;

Όταν η υφιστάμενη κανονικότητα είναι κοινωνικά άδικη, η διατήρησή της δεν αποτελεί υπευθυνότητα. Αποτελεί πολιτική συνενοχή.

Μια νέα συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία δεν θα ήταν για το ΠΑΣΟΚ απλώς ένας δύσκολος κυβερνητικός συμβιβασμός. Θα συνιστούσε ακύρωση της στρατηγικής του αυτονομίας και δεύτερη, πιθανότατα οριστική, ρήξη με την κοινωνική του βάση.

Το ΠΑΣΟΚ δεν έχασε τη δύναμή του κατά την περίοδο των Μνημονίων μόνο επειδή πήρε επώδυνες αποφάσεις. Την έχασε επειδή οι άνθρωποι που το στήριζαν επί δεκαετίες έπαψαν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στις επιλογές του. Ένιωσαν ότι η παράταξη της κοινωνικής προστασίας είχε μετατραπεί σε διαχειριστή μιας πολιτικής που τους φτωχοποιούσε και τους αποδυνάμωνε.

Αν το ίδιο ιστορικό λάθος επαναληφθεί, δεν θα υπάρχει πλέον πειστική επιστροφή.

Γιατί αυτή τη φορά δεν θα μπορεί να προβληθεί ούτε ο αιφνιδιασμός της κρίσης ούτε η έκτακτη ανάγκη. Θα πρόκειται για συνειδητή στρατηγική επιλογή.

Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται ξανά κοινωνική μεροληψία

Η λύση δεν βρίσκεται στην αναπαραγωγή των συνθημάτων της δεκαετίας του 1980. Ούτε στην προσπάθεια να αναστηθεί τεχνητά μια κοινωνία που έχει αλλάξει.

Η πολιτική παρακαταθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου δεν μας καλεί να αντιγράψουμε το παρελθόν. Μας καλεί να αναγνωρίσουμε τις νέες κοινωνικές αντιθέσεις και να πάρουμε θέση.

Αντίστοιχα, η παρακαταθήκη του Γιώργου Παπανδρέου δεν περιορίζεται στη μνημονιακή περίοδο. Μας καλεί να επαναφέρουμε τον πολίτη στο κέντρο των αποφάσεων, να συνδέσουμε την τεχνολογία με τη δημοκρατική λογοδοσία και την πράσινη μετάβαση με την κοινωνική δικαιοσύνη.

Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται, επομένως, μια νέα πολιτική και κοινωνική μεροληψία. Όχι μεροληψία υπέρ κομματικών μηχανισμών, αλλά υπέρ των ανθρώπων που δεν διαθέτουν οικονομική δύναμη, πρόσβαση στα κέντρα εξουσίας και δυνατότητα να επιβάλλουν τα συμφέροντά τους.

Χρειάζεται να γίνει ξανά κόμμα κοινωνικής αλλαγής και όχι διαχειριστής ισορροπιών. Να οικοδομήσει δεσμούς με την εργασία, την παραγωγή, τη νέα γενιά, την περιφέρεια, τα κοινωνικά κινήματα και τη δημιουργική Ελλάδα που σήμερα ασφυκτιά.

Να αποδείξει ότι δεν φοβάται τη σύγκρουση με τα ολιγοπώλια, την οικονομική εξουσία, την αδιαφάνεια και το πελατειακό κράτος. Ότι δεν επιδιώκει απλώς καλύτερη διαχείριση του ίδιου μοντέλου, αλλά αλλαγή των κοινωνικών και παραγωγικών συσχετισμών.

Το σημερινό δίλημμα δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ θα κινηθεί λίγο περισσότερο προς το Κέντρο ή λίγο περισσότερο προς τα Αριστερά. Αυτό είναι ένα περιορισμένο γεωγραφικό σχήμα που συχνά αποκρύπτει την ουσία.

Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θα υπηρετήσει την κοινωνική πλειοψηφία ή αν θα προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του συστήματος εξουσίας. Αν θα επιδιώξει να αλλάξει τον συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων ή αν θα αρκεστεί σε έναν ρόλο θεσμικής εφεδρείας.

Η Ιστορία δεν απαιτεί από το ΠΑΣΟΚ να επιστρέψει στον Ανδρέα. Απαιτεί να κατανοήσει τι έκανε τον Ανδρέα ιστορικά αναγκαίο.

Δεν του ζητά να μιμηθεί τον Γιώργο Παπανδρέου. Του ζητά να υπερασπιστεί τη δημοκρατική συμμετοχή, τη διαφάνεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δίκαιη πράσινη μετάβαση που εκείνος έθεσε εγκαίρως στον δημόσιο διάλογο.

Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να ζητά από τον λαό να θυμάται τι σημαίνει Δεξιά, αν το ίδιο ξεχνά τι σημαίνει ΠΑΣΟΚ.

Γιατί τα κόμματα δεν πεθαίνουν όταν χάνουν εκλογές. Πεθαίνουν όταν παύουν να εκπροσωπούν κοινωνικές ανάγκες, όταν εγκαταλείπουν τις ιδρυτικές τους αξίες και όταν μετατρέπουν την Ιστορία τους σε επετειακό σκηνικό.

Ο λαός έχει μνήμη. Έχει, όμως, και κρίση.Και στο τέλος δεν θα κρίνει το ΠΑΣΟΚ από τα σύμβολα που υψώνει, αλλά από την πλευρά στην οποία θα σταθεί.Απέναντι στη Δεξιά ως δύναμη μιας νέας κοινωνικής και δημοκρατικής αλλαγής ή δίπλα της ως χρήσιμο κυβερνητικό συμπλήρωμα.

Αυτό είναι το πραγματικό, ιστορικό και υπαρξιακό δίλημμα της παράταξης.

Και αυτή τη φορά η απάντηση δεν επιτρέπεται να είναι αμφίσημη.